- Xây thương hiệu cho startup trước ngày ra mắt là vài quyết định gọn gàng, không phải một dự án nhận diện lớn: tên, định vị, bộ nhận diện tối thiểu, trang ra mắt và giọng nói.
- Hãy thử cái tên trước khi ai đó vẽ logo, và hỏi chuyên gia tư vấn có chuyên môn xem bạn có được dùng và bảo hộ nó không.
- Định vị đi trước thiết kế, vì designer không vẽ được một quyết định mà các nhà sáng lập chưa đưa ra.
- Bộ nhận diện tối thiểu gói gọn trong một trang, đủ để bất kỳ ai trong đội làm ra bài đăng, slide hay trang web trông như cùng một công ty.
- Trang ra mắt chỉ có một việc: giúp đúng người hiểu sản phẩm là gì và bước tiếp một bước.
Trong bài này
- Xây thương hiệu cho startup trước ngày ra mắt là làm gì
- Bước 1: thử cái tên trước khi mở phần mềm thiết kế
- Bước 2: viết định vị trong một đoạn văn
- Bước 3: làm bộ nhận diện tối thiểu
- Bước 4: một trang ra mắt, một nhiệm vụ
- Bước 5: một giọng nói mà founder giữ được
- Checklist thương hiệu trước ngày ra mắt để chép về
- Những lỗi thường gặp
- Chúng tôi giúp được gì
- Câu hỏi thường gặp
Xây thương hiệu cho startup trước lần ra mắt đầu tiên là vài quyết định ngắn gọn, không phải một dự án nhận diện lớn. Kiểm tra cái tên, viết ra sản phẩm dành cho ai và thay thế cái gì, làm bộ nhận diện gói trong một trang, đăng một trang giải thích sản phẩm, và thống nhất cách bạn nói chuyện. Làm đúng thứ tự đó, vì bước sau dựa vào bước trước.
Bài này chỉ nói về phần thương hiệu. Đăng ký công ty, nhãn hiệu, hợp đồng và thuế là chuyện pháp lý, cần chuyên gia tư vấn có chuyên môn ở nước bạn hoạt động.
Xây thương hiệu cho startup trước ngày ra mắt là làm gì
Thương hiệu là điều người ta nhớ và kể lại về bạn khi bạn không có mặt. Trước ngày ra mắt, việc của bạn không phải là trông thật lớn, mà là để những người đầu tiên gặp sản phẩm nghe cùng một điều đơn giản, ở trang ra mắt, bài đăng của founder hay buổi demo.
Hình dung hai founder làm công cụ đặt lịch cho phòng khám vật lý trị liệu nhỏ, sản phẩm đã chạy, ngày ra mắt đã chốt. Họ cần một cái tên phòng khám tìm lại được, một câu chủ phòng khám kể lại được cho đồng nghiệp, một logo làm icon app được, và một trang nói rõ công cụ làm gì. Brand book dày cộp thì chờ được. Một câu rõ ràng thì không.
Bước 1: thử cái tên trước khi mở phần mềm thiết kế
Nhiều founder mê một cái tên, mua tên miền, đặt logo ngay trong tuần, rồi mới thấy tên khó đọc hoặc đã có công ty cùng ngành dùng. Kiểm tra trước, thiết kế sau, bằng năm phép thử:
- Thử qua điện thoại. Nói tên một lần qua điện thoại. Người nghe có gõ được vào ô tìm kiếm mà không hỏi lại cách viết không?
- Thử tìm kiếm. Tìm tên kèm loại sản phẩm, trên kho ứng dụng và mạng xã hội bạn sẽ dùng. Bạn có khác hẳn những gì hiện ra không?
- Thử tên tài khoản. Bạn có lấy được cùng username, hoặc gần giống, trên các kênh quan trọng, và một tên miền khó gõ nhầm không?
- Thử nghĩa. Hỏi vài người bản ngữ ở mỗi thị trường định bán xem tên gợi cho họ điều gì. Nếu tên có dấu, xem nó trông ra sao khi bỏ dấu.
- Thử đường dài. Tên còn hợp không khi bạn thêm sản phẩm thứ hai hay sang nước thứ hai?
Các phép thử này cho biết tên có làm thương hiệu được không, chứ không cho biết bạn có được dùng và đăng ký nhãn hiệu cho nó không. Đó là câu hỏi pháp lý, mỗi nước mỗi khác: hãy hỏi chuyên gia tư vấn nhãn hiệu trước khi ra mắt hay trả tiền làm logo. Nếu định bán ở châu Âu, nơi chính thức để đọc về nhãn hiệu EU là Cơ quan Sở hữu trí tuệ Liên minh châu Âu (EUIPO). Muốn bảo hộ ở nhiều nước, hãy đọc về Hệ thống Madrid của WIPO, rồi để người tư vấn nói điều gì áp dụng với bạn.
Bước 2: viết định vị trong một đoạn văn
Định vị là quyết định sản phẩm dành cho ai, thay thế cái gì và vì sao nó là lựa chọn tốt hơn cho chính người đó. Định vị đi trước thiết kế, vì designer không vẽ được một quyết định bạn chưa đưa ra. Điền vào đoạn dưới đây và sửa tới khi mọi founder đồng ý với từng chữ:
Dành cho [khách hàng], những người [vấn đề, bằng lời của họ], [tên] là một [loại sản phẩm] giúp [kết quả chính]. Khác với [thứ họ đang dùng], nó [điểm khác biệt quan trọng với họ].
Với ví dụ phòng khám: "Dành cho các phòng khám vật lý trị liệu nhỏ, nơi lễ tân mất cả buổi sáng nghe điện thoại dời lịch, [tên] là công cụ đặt lịch để bệnh nhân tự dời lịch qua tin nhắn. Khác với phần mềm làm cho các chuỗi bệnh viện, nó cài xong trong một buổi chiều."
Đoạn này dùng trong đội, không lên website nguyên văn, nhưng mọi tiêu đề và câu pitch đều từ nó mà ra. Nếu sản phẩm là phần mềm, bài cách định vị sản phẩm SaaS đi sâu hơn vào chuyện chọn hạng mục sản phẩm và các lựa chọn thay thế.
Bước 3: làm bộ nhận diện tối thiểu
Bộ nhận diện tối thiểu là những món ít nhất để bất kỳ ai trong đội, kể cả freelancer, làm ra slide, bài đăng hay trang web trông như cùng một công ty. Chép bảng này và điền cột giữa.
| Hạng mục | Đủ cho ngày ra mắt | Để sau cũng được |
|---|---|---|
| Tên và mô tả ngắn | Cái tên đã qua phép thử, kèm một câu nói sản phẩm là gì | Hệ thống đặt tên cho sản phẩm sau này |
| Logo | Logo chữ và biểu tượng nhỏ, rõ cả khi làm icon app, có bản màu và bản một màu | Logo động, nhiều kiểu bố cục |
| Màu sắc | Một màu chính, một màu nhấn, hai màu trung tính sáng và tối, chữ trên nền nào cũng dễ đọc | Bảng màu mở rộng, màu theo mùa |
| Kiểu chữ | Một hoặc hai font hiển thị tốt trên màn hình, miễn phí hoặc có giấy phép đàng hoàng | Font thiết kế riêng |
| Giọng nói | Ba từ tả cách bạn nói, năm cặp "nói thế này, không nói thế kia" | Hướng dẫn giọng điệu cho từng kênh |
| Hình ảnh | Một quy tắc, ví dụ: màn hình sản phẩm thật, không ảnh stock cảnh bắt tay | Hệ thống minh họa, phim thương hiệu |
| Mẫu thiết kế | Ảnh đại diện, ảnh bìa mạng xã hội, một mẫu bài đăng, một mẫu slide, chữ ký email | Cả thư viện mẫu |
Kiểm tra độ tương phản màu từ sớm: chữ xám nhạt trên nền trắng trông sang trong mock-up nhưng khó đọc trên điện thoại ngoài trời. Bộ hướng dẫn WCAG của W3C là tài liệu chính thức về độ tương phản dễ đọc.
Bước 4: một trang ra mắt, một nhiệm vụ
Trước ngày ra mắt, bạn chưa cần cả website, chỉ cần một trang giúp đúng người hiểu sản phẩm và bước tiếp: vào danh sách chờ, đặt lịch demo hoặc mua.
- Tiêu đề: sản phẩm là gì, bằng lời đơn giản. "Đặt lịch online cho phòng khám vật lý trị liệu nhỏ" nói nhiều hơn "Tương lai của chăm sóc sức khỏe".
- Dòng phụ: dành cho ai và họ được gì.
- Ba khối ngắn: sản phẩm chạy thế nào, hoặc ba điều nó làm tốt hơn thứ khách đang dùng.
- Bằng chứng bạn thật sự có: demo ngắn, ảnh màn hình thật, tên founder và lý do làm sản phẩm, người dùng đầu tiên đồng ý cho trích lời. Đừng bịa lời khen.
- Một lời kêu gọi hành động duy nhất, nhắc lại ở cuối trang.
Rồi nhờ ba người đúng chân dung khách hàng nhìn trang vài giây, đóng lại, và nói sản phẩm làm gì, cho ai. Nếu câu trả lời khác đoạn định vị, sửa tiêu đề trước. Khi mở rộng thành website đầy đủ, hãy đi qua checklist website cho startup.
Bước 5: một giọng nói mà founder giữ được
Năm đầu, phần lớn chữ nghĩa do founder viết: bài ra mắt, email cho người dùng mới, thông báo lỗi. Vậy giọng thương hiệu nên là phiên bản tốt nhất của cách founder vẫn nói với khách, đừng là một giọng không ai theo nổi. Viết nó ra thành ba phần:
- Ba từ. Ví dụ: rõ ràng, ấm áp, chính xác, mỗi từ kèm một dòng giải thích.
- Năm cặp câu. Mình nói: "Lịch hẹn của bạn đã chuyển sang thứ Năm, 10 giờ." Mình không nói: "Yêu cầu điều chỉnh lịch hẹn của quý khách đã được xử lý thành công."
- Bảng thuật ngữ ngắn. Mỗi tính năng, mỗi gói chỉ một tên, dùng giống nhau trên website, trong app và khi hỗ trợ.
Thử giọng nói ở chỗ khó nhất: email chào mừng, thông báo lỗi và câu trả lời cho một người dùng đang bực. Để dùng giọng đó trước công chúng với tư cách founder, đọc bài content của nhà sáng lập trên LinkedIn.
Checklist thương hiệu trước ngày ra mắt để chép về
- Cái tên qua đủ năm phép thử: điện thoại, tìm kiếm, tên tài khoản, nghĩa, đường dài.
- Chuyên gia tư vấn đã xem bạn có được dùng và đăng ký cái tên không.
- Mọi founder đồng ý với đoạn định vị, từng chữ một.
- Logo rõ ở cỡ icon app và ở bản một màu.
- Trang ra mắt qua phép thử vài giây với ba khách hàng mục tiêu.
- Email chào mừng và thông báo lỗi theo đúng giọng nói và bảng thuật ngữ.
- Trang bộ nhận diện được lưu ở nơi mọi người, kể cả freelancer, đều tìm thấy.
Những lỗi thường gặp
- Thiết kế trước khi quyết định. Logo có trước khi các founder thống nhất sản phẩm dành cho ai, nên phải làm lại.
- Cái tên không ai viết đúng. Lối viết "sáng tạo" làm mất người nghe giữa lúc nghe tên và lúc tìm kiếm.
- Bỏ qua bước kiểm tra pháp lý. Đổi tên sau khi ra mắt là tên miền mới, tài khoản mới, và những khách đã quen tên cũ.
- Bằng chứng đi mượn. Lời khen bịa, logo báo chí chưa xin phép hay số người dùng tự đặt ra phá niềm tin ngay khi có người kiểm tra.
Chúng tôi giúp được gì
Bunchasake là brand builder làm việc giữa Việt Nam và Ý, bằng tiếng Việt và tiếng Anh. Gói Start của chúng tôi dành cho đúng thời điểm này: định vị gọn, logo, màu sắc và kiểu chữ, danh thiếp, ảnh đại diện và mẫu bài đăng, bạn duyệt sau từng bước. Bạn đọc thêm cách chúng tôi làm việc ở trang xây thương hiệu.
Câu hỏi thường gặp
Startup cần làm thương hiệu tới đâu trước khi ra mắt?
Đủ để mọi điểm chạm nói cùng một điều, tức là năm bước trong bài này. Phần còn lại chờ tới khi khách hàng giúp bạn định hình thông điệp.
Có nên thuê designer trước khi có định vị không?
Làm ngược lại thì hơn. Khi chưa biết sản phẩm dành cho ai và khác ở đâu, designer chỉ làm được theo cảm tính. Hãy mang đoạn định vị tới buổi gặp đầu tiên.
Có cần đăng ký nhãn hiệu trước khi ra mắt không?
Còn tùy nước bạn hoạt động, kế hoạch và bản thân cái tên, nên đây là câu hỏi cho chuyên gia tư vấn. Hãy hỏi trước khi trả tiền làm logo, để không xây thương hiệu trên một cái tên có thể phải bỏ.
Dùng AI để nghĩ tên hay làm logo được không?
AI được việc khi cần nhiều ý tưởng tên và vài hướng hình ảnh nhanh. Con người vẫn quyết định, tên vẫn phải qua năm phép thử, và người tư vấn nên xác nhận quyền của bạn với thứ AI tạo ra trước khi dùng.
Bạn muốn tên, câu chuyện và những điểm chạm đầu tiên của startup cùng nói một điều rõ ràng?
hello@bunchasake.com